| Recenzija za knjigu S.Pavlovića: |
|
| |
| POREMEĆAJ INTELEKTUALNO - KOGNITIVNIH SPOSOBNOSTI KOD PSIHIČKI |
| TRAUMATIZIRANIH RATNIH VETERANA |
| |
|
| Rukopis pod naslovom „Poremećaj intelektualno - kognitivnih sposobnosti kod psihički |
| traumatiziranih ratnih veterana"" autora Slobodana Pavlovića, obuhvata 108 kartica |
| teksta organizovanog u 30 poglavlja sa devet slika, jednom tabelom i listom |
| upotrebljenih referenci. |
|
| |
| Tekst je logično raspoređen i uklopljen u dvije velike cjeline koje bi mogli označiti kao |
| (1) sumarni teorijski pregled neuropsihološkog pristupa funkcionisanju centralnog |
| nervnog sistema u oblasti intelektualnih i kognitivnih procesa i (2) istraživački dio u |
| kojem su prikazani odgovarajući dijelovi vlastitog istraživanja koje je autor proveo u |
| okviru svoje doktorske disertacije "Kognitivno-emocionalne promjene kod ratnih |
| veterana sa razvijenim PTSP nakon rata u Bosni i Hercegovini"(2003). |
| |
| U uvodu su sadržane osnovne naznake problema obrađenih u knjizi i razlog izbora |
| predmeta proučavanja, koji autor vidi u činjenici da su donedavno bila vrlo rijetka |
| neuropsihološka istraživanja fiziološke podloge nastanka intelektualnih i spoznajnih |
| teškoća u toku posttraumatskog stresnog poremećaja . |
| |
| Pošto autor želi da podrobnije ispita vezu između ispoljenog PTSP i funkcija centralnog |
| nervnog sistema, sljedeća poglavlja (3. do 17.) predstavljaju prikaz pojedinih dijelova |
| mozga i njihovih uloga u odvijanju složenih procesa i svakodnevnih ponašajnih aktivnosti, |
| uz naglasak na poremećajima koji nastaju prilikom njihovih oštećenja i disfunkcija. |
| |
| Poglavlja 10.,11. i 12. predstavljaju razmatranje o vezi između intelektualnog i |
| kognitivnog funkcionisanja (kako nesmetanog tako i poremećenog). Najviše pažnje |
| posvećeno je pamćenju kao izuzetno složenoj i važnoj kognitivnoj funkciji. Naredna tri |
| poglavlja se bave predmetom koji predstavlja osnovnu teorijsku podlogu za istraživački |
| dio rada. Prikazana je neurobiologija posttraumatskog stresnog poremećaja i novija |
| istraživanja i saznanja o odnosu PTSP i pamćenja. |
| |
| Drugi, dio rada ( poglavlja 19.-30., u priloženom rukopisu) posvećen je rezultatima |
| autorovog opsežnog istraživanja intelektualnog funkcionisanja i poremećaja pamćenja |
| kod ratnih veterana u Bosni i Hercegovini u poslijeratnom periodu. |
| |
|
| Detaljno je prikazano istraživanje i interpretirani su rezultati neuropsihološkog testiranja |
| velike grupe ratnih veterana nekoliko godina nakon završetka rata u Bosni i Hercegovini. |
| Iako su tokom rata gotovo svi sudionici u istraživanja bili izloženi izrazito traumatičnim |
| iskustvima i nose posljedice tih psiholoških trauma, nisu kod svih ispoljeni simptomi PTSP. |
| |
| Upravo to je dalo mogućnost autoru da izvrši upoređivanje karakteristika intelektualnog |
| i kognitivnog funkcioniranja veterana sa i bez manifestovanog posttraumatskog |
| stresnog poremećaja. |
| |
| Da bi uspješno izveo svoj ambiciozni projekat, dr. Slobodan Pavlović je morao da obavi |
| impresivan klinički psihološki rad testiranja, prikupljanja i obrade podataka od grupe 300 |
| ratnih veterana i, posebno, individualnog neuropsihološkog ispitivanja 50 sudionika iz |
| grupe ratnih veterana sa jasno ispoljenim posttraumatskim stresnim poremećajem. |
|
| |
| Sakupljen je veliki broj testovnih podataka o različitim aspektima kognitivnih i |
| intelektualnih funkcija, odnosno o nizu disfunkcionalnosti koje su znatno izraženije kod |
| ratnih veterana sa ispoljenim PTSP nego kod onih bez manifestnih simptoma tog |
| poremećaja. |
| |
| Rezultati ovog istraživanja uvjerljivo izvještavaju o dugoročnom razarajućem djelovanju |
| PTSP na intelektualno i kognitivno funkcionisanje ratnih veterana. Nalazi koje je autor |
| izložio u ovom djelu, u skladu su sa rezultatima dosadašnjih istraživanja u svijetu i sa |
| nalazima rijetkih neuropsiholoških ispitivanja kod nas. |
| |
| Knjiga je pisana jednostavnim i čitljivim jezikom, uz upotrebu razumljive terminologije i |
| standadnih naziva, tako da je tekst moguće lako pratiti. Autor koji je klinički psiholog sa |
| ogromnim iskustvom, unio je i primjere iz vlastite prakse, i da je takvih priloga više, to bi |
| predstavljalo značajan dodatni kvalitet ove knjige. |
| |
| Čitalac koji traži uvijek najnovije podatke u oblasti koja ga zanima, može se osjetiti |
| pomalo uskraćenim, jer je tekst samo djelimično prerađen dio autorove doktorske |
| disertacije pa, iako je prošlo desetak godina od dovršenja opisanog istraživanja, u |
| knjizi nisu zastupljeni neki noviji pristupi i odgovarajuće reference (naprimjer neka |
| istraživanja sa ratnim veteranima koje je provela doc.dr. M.Koso-Drljević). |
|
| |
| Dva dijela knjige (koje bi, kao što je rečeno, mogli označiti kao teorijski i istraživački) |
| prilično su uravnoteženo ukomponovani u ovom radu. |
| |
|
| | U Sarajevu, 26.11.2014. prof.dr. sc Renko Đapić |
|
| |
